De gemeenteraad heeft gevraagd om helder inzicht in de beïnvloedbare ruimte binnen de begroting
Deze notitie laat zien waar beleidsruimte zit en welke uitgaven technisch of wettelijk zijn vastgelegd. Dit inzicht is nodig om mogelijke herprioritering te kunnen afwegen. We richten ons hierbij op de structurele lasten in de begroting. De grafieken in deze inleiding zijn gebaseerd op de begroting van het jaar 2029.
De totale begroting van Almere bedraagt circa € 1,3 miljard per jaar
De eerste grafiek toont hoe onze begroting wordt gedekt (betaald) uit verschillende inkomstenbronnen. Hieruit blijkt dat bijna de helft van de inkomsten afkomstig is uit geoormerkte middelen, zoals doeluitkeringen, de grondexploitatie, tarieven, reserves en externe baten. Deze middelen kunnen niet vrij worden ingezet voor andere doeleinden. De algemene middelen (€ 700 miljoen) kunnen in principe vrij worden ingezet. Over de lasten die uit de algemene middelen worden betaald, kunnen politieke keuzes worden gemaakt.
inkomstenbronnen
bedragen x € 1 miljoen
-1.307
100,0%
beïnvloedbaarheid uitgaven 2029
bedragen x € 1 miljoen
700
100,0%
Beïnvloedbaarheid van de uitgaven
De algemene middelen zijn in 2029 ongeveer € 700 miljoen. Niet al deze uitgaven zijn echter beïnvloedbaar. Bovenstaande grafiek toont de mate van beïnvloedbaarheid: ongeveer € 127 miljoen is ruim beïnvloedbaar en ruim € 573 miljoen slechts beperkt beïnvloedbaar.
De gewogen beïnvloedbare ruimte geeft ook een beeld waar keuzes kunnen worden gemaakt
Sommige budgetten zijn volledig beïnvloedbaar, maar in omvang relatief beperkt. Andere budgetten zijn beperkt beïnvloedbaar, maar in omvang relatief groot. Op beide budgetten kunnen politieke keuzes worden gemaakt. In de grafiek op de volgende pagina hebben we de gewogen beïnvloedbaarheid per raadsprogramma in beeld gebracht. Dit is berekend door het budget te vermenigvuldigen met het beïnvloedbaarheidspercentage.
De raadsprogramma’s zijn op volgorde van de indeling van dit document opgenomen:
- Sociaal domein: Diversiteit en inclusie t/m Jeugd
- Ruimtelijke ontwikkeling: Wonen t/m Klimaat en milieu
- Stedelijk beheer: Openbare ruimte en dierenwelzijn t/m Dienstverlening
- Bedrijfsvoering: Overhead en bedrijfsvoering
gewogen beïnvloedbaarheid per programma 2029
bedragen x € 1 miljoen
190
100,0%
Cebeon onderzoek
Daarnaast bevat deze notitie een duiding van de verhouding tussen onze werkelijke en begrote lasten per taakgebied, en de normbudgetten vanuit het gemeentefonds. We hebben onderzoeksbureau Cebeon vorig jaar gevraagd om deze analyse. Deze rapportage is tegelijk met de begroting 2026 naar u toegestuurd.
Onderstaande grafiek uit de Cebeon-analyse laat zien waar Almere meer uitgeeft dan het normatieve budget (bijvoorbeeld bij jeugdhulp) en waar minder (zoals bij basisvoorzieningen, sport en cultuur). Deze afwijkingen zeggen niet direct iets over efficiëntie: ze kunnen ook voortkomen uit bewuste beleidskeuzes, demografische kenmerken (zoals het hoge aandeel jongeren in Almere), of beperkingen in het verdeelmodel van het gemeentefonds. In het rapport ‘Inzicht in uitgaven Almere’ is de volgende grafiek opgenomen. Verderop in deze notitie gaan we per domein nader op deze analyse in.
Cebeon-onderzoek
bedragen x € 1 miljoen
De taakgebieden in bovenstaande grafiek zijn:
|
|
|
|---|
Verhoging van de inkomsten (belastingen)
In deze notitie worden vele besparingsopties beschreven. Het is natuurlijk ook mogelijk onze inkomsten te verhogen. Ook deze worden beschreven bij het programma financiën, en het programma economie en het programma openbare ruimte. We halen ruim € 100 miljoen aan inkomsten binnen waarvan we de hoogte van de tarieven zelf vaststellen en waar geen directe uitgaven tegenover staan (begroting 2029):
bedragen x € 1 miljoen
opbrengst | 2029 | beïnvloedbaarheid |
|---|---|---|
Algemene middelen | ||
Onroerende zaakbelasting woningen | 40,5 | volledig |
Onroerende zaakbelasting niet woningen | 34,7 | volledig |
Straat parkeren | 13,7 | volledig, maar moet wel concurrerend blijven. |
Garage parkeren | 10,0 | volledig, maar moet wel concurrerend blijven. |
Toeristenbelasting | 1,7 | volledig |
Marktgelden | 0,3 | beperkt |
Reclame en precariobelasting | 2,1 | beperkt |
totale te beïnvloeden inkomsten | 103,0 |
Onze woonlastendruk (totaal ozb, afvalstoffenheffing en rioolheffing) ligt op € 1.186 per huishouden. Het landelijke gemiddelde ligt ruim € 100 per huishouden lager.
U hebt als raad de meeste invloed op de hoogte van de onroerendezaakbelasting en parkeren. Een verhoging van de ozb met 1% levert € 0,8 miljoen op. Een verhoging van het parkeertarief met 1% levert ongeveer € 0,2 miljoen op. Het hanteren van kostendekkende tarieven voor de weekmarkten levert mogelijk € 0,2 miljoen op. Het opnieuw invoeren van hondenbelasting levert mogelijk € 1 miljoen op en het invoeren van precariobelasting voor horeca kan € 0,2 miljoen opleveren.
Hoofdstukopbouw
De domeinen in deze notitie zijn niet op uniforme wijze opgebouwd, en dat is bewust gedaan:
- Het sociaal domein bevat meerdere programma’s die sterk met elkaar samenhangen (onderwijs, preventie, sociale basis, Wmo, jeugdhulp, armoede). Daarom worden zij gezamenlijk behandeld om een realistisch beeld van afhankelijkheden en schuifruimtes te geven.
- De domeinen ruimtelijke ontwikkeling , stedelijk beheer en bedrijfsvoering/financiën volgen juist wél de programmatische structuur, omdat de beleidslijnen daar duidelijker gescheiden zijn.
Hoewel de opzet verschilt, geldt voor alle hoofdstukken dat alle noodzakelijke informatie om politieke keuzes te kunnen maken aanwezig is : de mate van beïnvloedbaarheid, de budgetomvang, wettelijke verplichtingen, afbouwtermijnen en concrete stuurmogelijkheden worden overal volledig beschreven.
Doel van de notitie
Deze notitie is geen bezuinigingslijst, maar een hulpmiddel om zoekrichtingen te bepalen. Bij elke mogelijke keuze hoort een nadere afweging van maatschappelijke effecten, juridische kaders en uitvoerbaarheid. Waar mogelijk hebben we de verwachte gevolgen van het verminderen of stoppen van beleid al inzichtelijk gemaakt, om een stevige basis voor verdere besluitvorming te bieden. Tegelijkertijd blijft een zorgvuldige haalbaarheidstoets noodzakelijk voordat definitieve besluiten kunnen worden genomen.